در انجام لوله کشی، اتصالات گوناگونی استفاده میشوند. برخی از این اتصالات لوله گاز عبارتند از: زانویی، کپ، تبدیل، سه راهی و غیره. هر کدام از موارد ذکر شده کاربرد گوناگونی دارند و میتوانند یک عمل خاص را در لوله کشی انجام دهند. یکی از اتصالات بسیار پرمصرف در لوله کشی گاز، زانویی است. در این مقاله ما قصد داریم در مورد انواع اتصالات زانویی و روش تولید آن صحبت کنیم. چنانچه علاقه دارید در این زمینه اطلاعات مفیدی کسب کنید میتوانید همراه ما باشید.
زانویی چیست؟
همان طور که گفته شد زانویی یکی از اتصالات بسیار پرکاربرد در تاسیسات و صنعت و همچنین لوله کشی به شمار می رود که از آن برای زاویه دادن و جهت دادن به مسیر خط لوله استفاده می شود. تمامی زانویی ها با سایزهای مختلف تولید شده و متناسب با ویژگی های سیالی که در خطوط لوله در جریان است، رده بندی و استانداردهای متفاوتی دارند. مثلاً در برخی موارد دما و فشار بالایی وجود دارد؛ در این حالت باید از زانویی های بدون درز استفاده کنند. امروزه نیز در صنایع لبنی به علت استریل بودن، اتصالات استیل کاربرد فراوانی دارند. زانویی ها به طور کلی زانویی ها به صورت های مختلف دسته بندی می شوند که ما در ادامه برخی از این دسته بندی ها را معرفی خواهیم کرد.
انواع زانویی
یکی از انواع گوناگون دستهبندیهای زانویی، مربوط به تقسیم بندی بر اساس زاویه خم میشود.
زانویی 90 درجه
همان طور که از نام این زانویی مشخص است زاویه خم آن ۹۰ درجه بوده و به منظور تغییر جهت در مسیر لوله کشی از آن استفاده می شود. اگر در برخی موارد لازم باشد که مسیر حرکت سیال به صورت ۱۸۰ درجه تغییر کند، می توان از دو زانویی ۹۰ درجه استفاده کرد و مسیر حرکت را به شکل U در می آید.
زانویی 45 درجه
این نوع زانویی نیز به صورت ۴۵ درجه طراحی شده و می تواند مسیر حرکت سیال در لوله را ۴۵ درجه تغییر دهد. زمانی که در لوله کشی کف یا دیوار مسیر به طوری باشد که برای تغییر جهت نتوان نتوانند از زاویه ۹۰ درجه استفاده کنند، تغییر مسیر با زاویه ای کمتر امکان پذیر است و در این موارد می توانند از زانویی ۴۵ درجه استفاده کنند. با توجه به این که در برخی موارد وجود زانویی ۴۵ درجه موجب کوتاه شدن مسیر لوله کشی می شود، بنابراین از نظر اقتصادی نیز می تواند مقرون به صرفه باشد.
زانویی 180 درجه
زانی ۱۸۰ درجه یا بازگشتی نیز برای ایجاد تغییر در مسیر حرکت سیال استفاده می شود و می تواند شعاع کوتاه یا شعاع بلند نیز باشد.
دستهبندی دیگر از نظر نوع اتصال زانو به لوله می باشد که عبارت است از:
زانویی جوشی (Butt Welded Elbow)
همان طور که از نام این نوع زانویی مشخص است به صورت مستقیم به لوله یا اتصالات دیگر به روش جوش متصل می شوند. برای آن که جوشکاری راحت تر انجام شود، دوسر زانویی به شکل پخ دار تراش می خورد. در چنین حالتی نفوذ جوش در فلز بهتر خواهد شد. از این روش در لوله کشی با دما و فشارهای کاری گوناگون استفاده می کنند.
زانوی سوکتی یا ساکت ولد (Socket Welded Elbow)
در این نوع زانویی قطر داخلی با قطر خارجی زانو مطابقت داشته و کمی بزرگتر می باشد تا لوله به آسانی وارد شود. یک پله در انتهای این زانویی وجود دارد که پس از وارد شدن لوله روی پله قرار می گیرد و در مرحله آخر نیز لوله و زانوی ساکت ولد توسط جوش متصل می شوند.
زانویی دنده ای (Threaded Elbow)
در زانویی دندهای، رزوه کاری صورت گرفته و به صورت پیچ شدن به لوله متصل می شود و از لحاظ مونتاژ و باز و بسته شدن و همچنین تعمیرات زانویی دنده ای گزینه بسیار مناسبی محسوب می شوند.
انواع زانویی از نظر جنس
زانویی فولادی
جنس این نوع زانویی ها از فولاد بوده و به صورت درزدار و بدون درز قابل تولید می باشند.
- زانویی فولادی درزدار
با توجه به این که در این نوع زانویی درز جوش وجود دارد بنابراین اصلا گزینه مناسبی برای دما و فشار سیال بالا نخواهد بود. مثلاً در تاسیسات آب و گاز خانگی نمی تواند مورد استفاده قرار بگیرد. برای ساخت اتصالات جوشی درزدار از لوله های درزدار استفاده می کنند. به طور کلی فرایند ساخت این مدل از اتصالات به وسیله برش دادن لوله های درزدار در سایزهای مختلف و سپس تبدیل به اتصال موردنظر می باشد.
وجود خط جوش یا درز بر روی این نوع اتصالات مهم ترین مشخصه آن ها بشمار می رود که می تواند نقطه ضعف آن ها نیز باشد؛ زیرا همین درز جوش مرکز تمرکز تنش ها بوده و در دما و فشار بالا شکسته می شود.
از لوله با ضخامت هایی مختلف می توان در ساخت این نوع زانویی استفاده کرد. با توجه به تجهیزات تولیدی، متریال، ضخامت ورق و کیفیت پایین تر آن ها نسبت به زانویی بدون درز قیمت ارزان تری دارند.
- زانویی کاهنده (Reducing Elbow)
در تمامی زانویی هایی که تا به حال در مورد آن ها صحبت کردیم، سایز دوسر زانوی یکی بود ولی نوع دیگری از زانویی ها وجود دارند که در ابتدا و انتها قطر آن ها متفاوت است که به زانویی کاهنده معروف هستند. به طور کلی از این نوع زانوئی جهت اتصال به دو لوله با قطر مختلف استفاده می شود.
- زانویی فولادی بدون درز (مانیسمان)
نوع دیگری از اتصالات، اتصالات مانیسمان یا بدون درز هستند که در آن ها هیچگونه درز جوشی رؤیت نمی شود. به همین خاطر استحکام بسیار بالاتری نسبت به زانویی های درزدار دارند. روش ساخت این نوع اتصالات دقیقاً شبیه به لوله های مانیسمان بوده است. از این نوع اتصالات در مواقعی که سیال تحت فشار و دمای بالا در حال جریان است استفاده می شود.
- زانویی استنلس استیل
فولاد استنلس استیل به خاطر دارا بودن خاصیت ضد زنگ بسیار مشهور است. در این فولاد عناصری نظیر کرم، نیکل، کربن، منگنز و غیره موجود است. درست برعکس فولاد معمولی این نوع فولاد در شرایط جوی دچار تغییر رنگ، زنگ زدگی و فرسایش نخواهد شد. این نوع زانویی در دو درجه ۴۵ و ۹۰ تولید می شود و اغلب در ساخت آن از استیل سری ۳۰۴ و ۳۱۶ استفاده می کنند.
فرآیند تولید لوله زانویی
به طور کلی برای تولید زانویی از روش های مختلفی استفاده می شود که متداولترین ها را در این بخش بررسی می کنیم.
- تولید زانویی جوشی فولادی به روش گرم
روش تولید زانویی فولادی به صورت گرم این روش جزو مرسوم ترین روش های تولید بشمار می رود که در مقایسه با روش سرد می تواند هزینه های بسیار بیشتر و سرعت تولید کمتری را به همراه داشته باشد. ولی کیفیت این روش بسیار بیشتر از روش سرد خواهد بود. در این روش بعد از آن که لوله ها در اندازه های مشخص برش داده می شوند، از درون قالب با دستگاه مندرل عبور داده می شوند. پس از آن که از داخل قالب عبور داده شد، از یک کوره ( اغلب القایی) نیز عبور میکند و سپس به شکل زانو در می آید.
- تولید زانوی جوشی فولادی به روش سرد
از نورد سرد یا فورجینگ برای تولید زانویی در این روش استفاده می شود که ابتدا لوله ها برش خورده و سپس توسط سنبه و پرس هیدرولیک فرم دهی می شوند و سپس داخل قالب های مخصوص قرار می گیرند.
در آخر
ما در مطالب فوق سعی کردیم هر آنچه لازم است در مورد انواع اتصالات زانویی و روش تولید آن بدانید را بررسی کنیم. چنانچه قصد خرید انواع زانویی را دارید می توانید به سایت بتا گاز مراجعه کرده و اتصالات موردنظر خود را تهیه کنید.